እቲ መልእኽቲ
ኣምላኽነት
ኣምላኽነት ማለት ኣምላኽ መን ምዃኑ ማለት እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ፡ ሰለስተ ዝተፈላለዩ ኣካላት ዘይኰነስ፡ ሓደ ሓቀኛ ኣምላኽ ጥራይ ከም ዘሎ እዩ ዚምህር። እዚ ሓደ እግዚኣብሔር ኣብ ፍጥረት ከም ኣቦ፡ ኣብ ምድሓን ከም ወልድ፡ ሎሚ ኣብ ኣመንቲ ዝነብር መንፈስ ቅዱስ ኮይኑ ገሊጹ። ኢየሱስ ክርስቶስ ምልኣት ኣምላኽ እዩ ዝርአ-እግዚኣብሄር ባዕሉ ብስጋ ዝተገልጸ ንደቂ ሰባት ከድሕን እዩ።
ሓድሽ ልደት
ሓድሽ ልደት ሓደ ሰብ ብሓቂ ተነሲሑ፡ ወንጌል ኣሚኑ፡ ብመንፈስ ቅዱስ ሕይወት ክርስቶስ ምስ ዝቕበል ዝፍጸም መንፈሳዊ ለውጢ እዩ። ካብ ላዕሊ ዳግማይ ምውላድ እዩ- ካብ ሞት ናብ ህይወት ምሕላፍ፡ ሓድሽ ፍጥረት ምዃን፡ ሓድሽ ልብን ሓድሽ ባህርን ዘለዎ ንኣምላኽ ምንባር።
እቲ መበቆላዊ ሓጢኣት
መበቆላዊ ሓጢኣት ኣብ ገነት ኤደን ዝጀመረ ሄዋን ብተመን ተታሊላ ካብ ቃል ኣምላኽ ምስ ወጸት እዩ። ብመሰረት እቲ ነብዪ እዚ ሓጢኣት እዚ ፍረ ምብላዕ ጥራይ ዘይኰነስ፡ ሕውስዋስ ዘርኢ ዘምጽአ፡ ሞትን ብልሽውናን ኣብ ዘርኢ ወዲ ሰብ ዘእተወ ዘይስነምግባራዊ ተግባር እዩ ነይሩ። ኣዳም፡ ምስ ሄዋን ኣብ ውድቀታ ብምጽንባር፡ ንኹሉ ፍጥረት ኣብ ትሕቲ ሓጢኣት ሸይጥዎ። ካብቲ ግዜ እቲ ኣትሒዙ፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብሓጢኣት ተወሊዱ ብዓመጽ ተቐሪጹ፡ ብደም ኢየሱስ ክርስቶስ ምድሓን የድልዮ።
The Seven Church Ages
ሸውዓተ ዘመናት ቤተ ክርስቲያን ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ኣህዛብ ካብ ዘመን ሓዋርያት ክሳብ ምጽኣት ክርስቶስ ዝገልጽ እዩ። ነፍሲ ወከፍ ዘመን ኣብ ራእይ ምዕራፍ 2ን 3ን ተወኪሉ ነበረ፣ ንእቲ ዘመን ዝኸውን ቃል ኣምላኽ ከምጽእ ዝተላእከ ልኡኽ ነበረ። ዘመናት ድማ፡ ኤፌሶን፡ ስሚርና፡ ጴርጋሞስ፡ ትያቲራ፡ ሳርዴስ፡ ፊላደልፍያን ሎዲቅያን እዮም። ነፍሲ ወከፎም ቤተ ክርስቲያን ኣብ ግዜ እምነትን ስደትን ምድምማጽን ምሕዳስን ከመይ ከም ዝሰጎመት ዘርኢ እዩ። ሕጂ ኣብታ ብልስሉስነት ዝተለለየት ናይ መወዳእታ ዘመን ኢና ንነብር ዘለና - ሎዲቅያ - ግን ከኣ ኣብቲ ብርሃን ምሸት ንመርዓት ናብቲ መበቆላዊ ቃል ንምምላስ ዝበርሃሉ እዋን እዩ።
ሸውዓተ ማሕተማት
ኣብ መጽሓፍ ራእይ ዮሃንስ ዚርከብ ሸውዓተ ማሕተማት፡ ነቲ እግዚኣብሄር ዘለዎ ሕቡእ መደብ ምድሓን ይገልጽ እዩ። ክርስቶስ ገንሸል ማሕተማት ምስ ከፈተ፡ ካብ ምስረታ ዓለም ኣትሒዞም ዝተዓሸጉ ምስጢራት ተፈሊጦም። እተን ቀዳሞት ኣርባዕተ ማሕተማት ነቶም ኣርባዕተ ተቐዳደምቲ ፈረስ ዘርእያ እየን- ኣብ ዘመናት ቤተ ክርስቲያን ዝጋልቡ ሓይልታት ምትላል። ሓምሻይ ማሕተም ነፍሳት ሰማእታት ኣይሁድ ኣብ ትሕቲ መሰውኢ ይገልጽ። ሻድሻይ ማሕተም ኣብ ምድሪ ፍርዲ የምጽእ እዩ። ሻብዓይ ማሕተም ምምጻእ እግዚኣብሄር እዩ፣ ንመርዓት ምግላጹ ዓቢ ምስጢር እዩ። ብመኽፈቲ ማሕተማት ኣቢሉ ንመርዓት ንመንጠልቲ ንምድላው ቃል ኣምላኽ ምሉእ ብምሉእ ይግለጽ።
ነቢ ረሱል
ነቢይ-ልኡኽ ማለት ንወለዶኡ ፍሉይ መልእኽቲ ሒዙ ብእግዚኣብሔር ዝለኣኾ ሰብ እዩ። ከምቲ ነፍሲ ወከፍ ዘመን ቤተ ክርስቲያን ንእቲ ዘመን ዝኸውን ቃል ዘምጽአ ልኡኽ ዝነበሮ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ መወዳእታ ዘመን ንቤተ ክርስቲያን ናብቲ መበቆላዊ ቃል ንምምላስ ናይ መወዳእታ ነብዪ-ልኡኽ ቃል ይኣቱ። ኣብዚ ዘመን እዚ እግዚኣብሄር ንሓው ዊልያም ማሪዮን ብራንሃም ኣብ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ተሓቢኡ ዘሎ ምስጢራት ክገልጽን ንመርዓት ካብ ዲኖሚናሊዝም ክጽውዓን ንምጽኣት ጐይታ ከዳልዋን ዝተረጋገጸ ኣገልግሎት ሒዙ ሰደዶ።
እቲ ምምንጣል
ምምንጣል ቅድሚ እቲ ዓቢ ጸበባ ንሓቀኛ መርዓት ኢየሱስ ክርስቶስ ምሓዝ እዩ። ብድምጺ መለኸት ብክርስቶስ ዝሞቱ ቅድም ክትንስኡ እዮም፣ ህያዋን ቅዱሳን ድማ ናብ ዝኸበሩ ኣካላት ክቕየሩ እዮም። ብሓባር ምስ ጎይታ ኣብ ኣየር ክረኽብዎን ናብ ድራር መርዓ ገንሸል ክኸዱን ተታሒዞም ክለዓሉ እዮም። ኣብ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ቃል ዝተኣተወ ዓቢ ተስፋ ቤተ ክርስቲያን ኮይኑ፡ ነቶም በዚ ዝተገልጸ ቃል እዚ ሰዓት እዚ ንዝመላለሱ ዝተዳለወ እዩ።
ደቂ ኣንስትዮ ኣገልግሎት
ቅዱሳት መጻሕፍቲ ኣምላኽ ንሰባት ናብ ኣገልግሎት ህዝባዊ ስብከት ከም ዝጽውዖም ይምህሩ። ጳውሎስ “ሰበይቲ ክትምህር፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ሰብኣይውን ስልጣን ክትምንዝዕ ኣይፈቅድን እየ” ኢሉ ጽሒፉ ኣሎ (1ጢሞ 2፡12)። ጻውዒት ጓል ኣንስተይቲ ብድሕሪ መንበረ ጵጵስና ሰባኺት ክትከውን ዘይኮነስ፡ ኣብ ቤታ ኣምላኻዊ ኣብነት ክትከውን፡ ቆልዑ ኣብ እምነት ከተዕቢ፡ ኣገልግሎት ክትድግፍ፡ ጎይታ ብዝመደቦ መንገዲ ከተገልግል እዩ። እቲ ጽሑፍ ደቂ ኣንስትዮ ወንጌል ክምስክራ፡ ክጽልያ፡ ክዝምራን ክነብራን ከም ዝኽእላ ኣረጋጊጹ፡ ኣገልግሎት መንበረ ጵጵስና ግን ንደቂ ተባዕትዮ ዝተሓዝአ እዩ።
70 ሰሙናት ዳንኤል
70 ሰሙናት ዳንኤል እግዚኣብሔር ንእስራኤል ዝሃቦ ትንቢታዊ ናይ ግዜ መደብ እዩ (ዳንኤል 9፡24-27)። ነፍሲ ወከፍ ሰሙን ንሸውዓተ ዓመት ይውክል። ካብ ትእዛዝ ዳግመ ህንጸት ኢየሩሳሌም ክሳብ ምምጻእ መሲሕ 69 ሰሙን (483 ዓመት) እዩ ነይሩ። ኣብ መፋርቕ መበል 70 ሰሙን - ድሕሪ 691⁄2 ሰሙን - ክርስቶስ ኣብ ቀራንዮ ተቖሪጹ ነቲ መስዋእቲ ፈጺሙ እቲ መዓልታዊ መስዋእቲ ከም ዘቋርጽ ገበረ። ኣብቲ እዋን እቲ እግዚኣብሄር ንእስራኤል ትንቢታዊ ሰዓት ደው ኣቢሉ ናብ ኣህዛብ ኣብ ዘመናት ቤተ ክርስቲያን ገጹ ኣቕነዐ። እቲ ዝተረፈ ናይ መወዳእታ 31⁄2 ዓመታት ማለት ናይ መወዳእታ ፍርቂ ሰሙን እግዚኣብሄር ብኣገልግሎት ክልተ ነብያት ራእይ ዮሃንስ 11 ምስ ኣይሁድ ዳግማይ ክገጥሞም እዩ።እዚ ድማ መርዓት ምስ ተነጠለት፡ ኣብ ግዜ ዓቢ ጸበባ፡ ክርስቶስ ምስ ቅዱሳኑ ቅድሚ ምምላሱ ክኸውን እዩ።
ኣብ ዲኖሚናሊዝም
ዲኖሚናሊዝም ንህዝቢ እግዚኣብሔር ኣብ ክንዲ ምስቲ ንጹህ ቃል ምጽናሕ ኣብ ሰብ ዝሰርሖ ስርዓታትን እምነትን ውዳበታትን ምምቃል እዩ። ዲኖሚናሊዝም ናይ ኣምላኽ ዘይኮነስ መጻወድያ ጸላኢ ምዃኑ ንኣመንቲ ንምፍላይን ትውፊታት ንምልዓልን ካብ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ተወሳኺ ብርሃን ንምዕጻውን እዩ። ክርስቶስ ንመርዓቱ ካብ ኩሉ ዲኖሚንያታት ናብቲ መበቆላዊ እምነት ሃዋርያት ክመልሳ ይጽውዓ ኣሎ። ሓቀኛ ሓድነት ኣብ ምጽንባር ውዳበታት ዘይኮነስ፡ ብመንፈስ ቅዱስ ዳግማይ ተወሊድካ ነዛ ሰዓት እዚኣ በቲ ዝተገልጸ ቃል ምጉዓዝ እዩ።
ዘለኣለማዊ ድሕነት
ዘለኣለማዊ ውሕስነት ማለት እቶም ብሓቂ ዳግማይ ዝተወልዱን ብመንፈስ ቅዱስ ዝተሓተሙን ክጠፍኡ ኣይክእሉን እዮም፣ ምኽንያቱ ኣካል ዘለኣለማዊ መደብ እግዚኣብሔር ስለዝኾኑ። እዚ ፍቓድ ሓጢኣት ዘይኮነስ ሕሩያት ብሓይሊ ኣምላኽ ከም ዝዕቀቡ መረጋገጺ እዩ ኢልና ንኣምን። ሓደ ኣማኒ ክዕንቀፍ ይኽእል እዩ፡ ሓቀኛ ዘርኢ ኣምላኽ እንተኾይኑ ግና ወትሩ ክምለስ እዩ፣ ከመይሲ መንፈስ ቅዱስ ክሳብ መዓልቲ ምድሓን ማሕተም እዩ።
